Page 13 - Demo

Qytet-shteti i Athin%u00ebs Athina ndodhej n%u00eb Greqin%u00eb e Mesme, n%u00eb gadishullin e Atik%u00ebs, nj%u00eb vend me reliev kryesisht shk%u00ebmbor, i pasur n%u00eb gur%u00eb q%u00eb sh%u00ebrbenin si l%u00ebnd%u00eb nd%u00ebrtimi, n%u00eb mermer e argjend, por i varf%u00ebr n%u00eb fusha. Athinasit merreshin kryesisht me zejtari e sidomos me tregti e lundrim. . Deti dhe portet e Atik%u00ebs e lidh%u00ebn Athin%u00ebn me bot%u00ebn mesdhetare, duke nxitur shk%u00ebmbime ekonomike e kulturore dhe nj%u00eb %u201cdiversitet%u201d m%u00eb t%u00eb madh shoq%u00ebror.Shoq%u00ebria athinase ishte e ndar%u00eb n%u00eb shtresa: aristokracia (eupatrid%u00ebt), m%u00eb t%u00eb pasurit e t%u00eb privilegjuarit; demosi: fshatar%u00ebt, zejtar%u00ebt, tregtar%u00ebt dhe e gjith%u00eb forca tjet%u00ebr pun%u00ebtore, si dhe metek%u00ebt (t%u00eb ardhurit). K%u00ebto shtresa ishin t%u00eb lira. Skllev%u00ebrit, q%u00eb nuk g%u00ebzonin liri, p%u00ebrb%u00ebheshin kryesisht nga rob%u00ebrit e luft%u00ebs. Pra, %u201cliria%u201d dhe %u201cqytetaria%u201d nuk kishin t%u00eb nj%u00ebjtin kuptim p%u00ebr t%u00eb gjith%u00eb: grat%u00eb, metek%u00ebt dhe skllev%u00ebrit nuk g%u00ebzonin t%u00eb drejta politike t%u00eb barabarta me qytetar%u00ebt. N%u00eb shekujt XII-IX p.e.s., athinasit qeveriseshin nga mbret%u00ebr (bazilejt%u00eb). Q%u00eb n%u00eb shekullin IX p.e.s., n%u00eb Athin%u00eb do t%u00eb vendosej Republika. N%u00eb fillim ajo ishte aristokratike, sepse qeverisja ishte n%u00eb duart e familjeve aristokratike m%u00eb t%u00eb pasura. Sundimi i tyre e p%u00ebrkeq%u00ebsoi vazhdimisht gjendjen e demosit, sidomos t%u00eb fshatar%u00ebve, t%u00eb cil%u00ebt varf%u00ebroheshin dhe shpesh binin n%u00eb skllav%u00ebri p%u00ebr borxhe. . Konfliktet shoq%u00ebrore rreth tok%u00ebs, borxheve dhe t%u00eb drejtave nxit%u00ebn reforma, por pabarazit%u00eb nuk u zhduk%u00ebn plot%u00ebsisht.Reformat e Solonit dhe t%u00eb KlisthenitN%u00eb shekullin VI p.e.s., shp%u00ebrthyen nj%u00eb varg trazirash, p%u00ebrmes t%u00eb cilave demosi k%u00ebrkonte t%u00eb drejtat e tij. N%u00eb vitin 621 p.e.s., si pasoj%u00eb e k%u00ebrkesave t%u00eb demosit, p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb u shkruan ligjet nga Drakoni. Karakteristik%u00eb e ligjeve t%u00eb Drakonit ishte ashp%u00ebrsia e jasht%u00ebzakonshme e tyre, pasi, pothuajse p%u00ebr %u00e7do faj caktohej d%u00ebnimi me vdekje. Shkrimi i ligjeve ka r%u00ebnd%u00ebsi historike, sepse vendos rregulla m%u00eb t%u00eb q%u00ebndrueshme dhe ul abuzimin n%u00eb em%u00ebr t%u00eb ligjit, edhe pse p%u00ebrmbajtja e tyre mund t%u00eb jet%u00eb e ashp%u00ebr. N%u00eb vitin 594 p.e.s., Soloni, nj%u00eb nd%u00ebr shtat%u00eb t%u00eb urt%u00ebt e Athin%u00ebs, u zgjodh si reformator. Reformat e tij prek%u00ebn gjith%u00eb fushat e jet%u00ebs. Ai e ndau popullsin%u00eb n%u00eb kat%u00ebr kategori, sipas pasuris%u00eb (timokracia), dhe ndaloi kthimin e t%u00eb varf%u00ebrve n%u00eb skllev%u00ebr, p%u00ebr shkak t%u00eb borxheve. Soloni formoi k%u00ebshillin e t%u00eb kat%u00ebrqind%u00ebve dhe helien%u00eb (kolegjiumin e gjyqtar%u00ebve), si dhe fuqizoi rolin e kuvendit t%u00eb popullit, duke kufizuar k%u00ebshtu pozitat e aristokracis%u00eb. Reformat e Solonit vun%u00eb themelet e sistemit demokratik, prandaj ai cil%u00ebsohet si %u201cbabai i demokracis%u00eb%u201d. Megjithat%u00eb, %u201cdemokracia%u201d athinase ishte e kufizuar: ajo u takonte qytetar%u00ebve meshkuj t%u00eb lir%u00eb, jo t%u00eb gjith%u00eb banor%u00ebve.Nj%u00eb reformator tjet%u00ebr i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm ka qen%u00eb Klistheni. N%u00eb vitin 507 p.e.s., ai b%u00ebri disa reforma, si ajo administrative, n%u00ebp%u00ebrmjet s%u00eb cil%u00ebs territori i Atik%u00ebs u nda n%u00eb tri krahina dhe tridhjet%u00eb rrethe. K%u00ebshtu, ai eliminoi sistemin tradicional t%u00eb ndarjes s%u00eb Atik%u00ebs n%u00eb baz%u00eb t%u00eb lidhjeve t%u00eb gjakut n%u00eb kat%u00ebr fise, gj%u00eb q%u00eb kishte favorizuar aristokracin%u00eb n%u00eb votime. Klistheni krijoi k%u00ebshillin e t%u00eb pes%u00ebqind%u00ebve, t%u00eb cilit i dha mjaft kompetenca. M%u00eb e r%u00ebnd%u00ebsishmja nd%u00ebr reformat e tij ishte ajo q%u00eb u jepte t%u00eb drejt%u00eb t%u00eb gjith%u00eb qytetar%u00ebve t%u00eb zgjidhnin e t%u00eb zgjidheshin, si dhe ostrakizmi. Pas k%u00ebtyre reformave, n%u00eb Athin%u00eb u vendos republika demokratike. Ligji i Ostrakizmit synonte t%u00eb mbronte rendin politik nga rreziku i tiranis%u00eb, por mund t%u00eb p%u00ebrdorej edhe si mjet ndaj rival%u00ebve politik%u00eb.Athina dhe Sparta: dy modele t%u00eb ndryshme qytet-shtetiBusti i Solonit, Muzeu Arkeologjik i Napolit11.2Fjala %u201cdemokraci%u201d rrjedh nga fjal%u00ebt e lashta greke %u201cdemos%u201d (popull) dhe %u201ckratos%u201d (pushtet). Demokracia %u00ebsht%u00eb nj%u00eb form%u00eb qeverisjeje, n%u00eb t%u00eb cil%u00ebn pushteti i p%u00ebrket popullit. Ajo u teorizua dhe u praktikua p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb n%u00eb qytet-shtetin e Athin%u00ebs. Sipas Solonit, \ buron nga populli dhe i takon popullit\Grimc%u00eb historike11